Filozofia e tij synonte të kapërcente katër ankthe kryesore që mundojnë shumicën e njerëzve. Njëra prej tyre ishte frika nga vdekja. Epikuri besonte se vdekja nuk ishte asgjë për t’u frikësuar, dhe në këtë artikull do të shohim arsyen.
Kush ishte Epikuri?
Epikuri lindi në vitin 341 p.e.s. në ishullin grek të Samos nga prindërit athinas Neokli dhe Kerestrata. Në moshën tetëmbëdhjetë vjeç, ai u transferua në Athinë. Vdekja e Aleksandrit të Madh në të njëjtin vit pati pasoja politike për athinasit që jetonin në Samos. Babai i Epikurit u largua nga ishulli dhe u transferua në qytetin e Kolofonit.
Epikuri u largua nga Athina dhe iu bashkua të atit, duke kaluar dhjetë vitet e ardhshme atje duke studiuar filozofi. Më vonë ai jetoi për një kohë në ishullin grek të Lesbos. Ai vazhdoi punën e tij filozofike dhe mblodhi një numër të madh ndjekësish. Rreth vitit 307 p.e.s., u kthye në Athinë, ku qëndroi për pjesën tjetër të jetës së tij. Ai vdiq në moshën shtatëdhjetë vjeç nga ndërlikimet që rrjedhin nga gurët urinar. Një vdekje tepër e dhimbshme, por ajo që është e habitshme është se Epikuri pretendonte se nuk kishte frikë as nga vdekja dhe as nga dhimbja.
Ndërsa ishte në Athinë, Epikuri themeloi shkollën e tij të famshme, “Kopshti”. Emri vjen nga përdorimi i një kopshti nga shkolla si vend takimi. Ai ndodhej midis dy shkollave më të famshme të Athinës, Stoas dhe Akademisë. Stoa ishte shkolla filozofike e njohur si Stoicizëm. Zenoni i Citiumit, themeluesi i Stoicizmit, dha mësim atje që nga viti 300 p.e.s. Akademia u themelua nga Platoni në vitin 387 p.e.s. dhe ishte vendi ku Aristoteli studioi për njëzet vjet.
Kopshti
Sot, fjala “epikurian” përdoret shpesh para fjalëve si “kënaqësi” dhe përdoret për të përshkruar kënaqësitë shqisore të ushqimit dhe pijeve. Megjithatë, nëse do të vizitonit Kopshtin, vakti që ju pret ka të ngjarë të mos jetë gjë tjetër veçse bukë dhe ujë, dhe ndoshta një copë djathë. Epikuri dhe pasuesit e tij jetonin një jetë shumë të thjeshtë. Vera pihej vetëm për qëllime mjekësore, për të menaxhuar dhimbjen, dhe madje edhe atëherë, ajo hollohej me ujë. Pra, nga lindi kjo lidhje midis epikurianizmit dhe kënaqësive sensuale?
Konfuzioni ka të ngjarë të rrjedhë nga një kombinim i keqkuptimeve dhe thashethemeve keqdashëse. Epikuri i skandalizoi athinasit duke hapur shkollën e tij për gratë dhe skllevërit. Mund ta krahasojmë këtë me Akademinë e Platonit, e cila teorikisht ishte e hapur për publikun, por në praktikë i kufizonte studentët vetëm tek burrat e klasës së lartë. Duke pasur parasysh qëndrimet seksiste dhe klasiste të kohës, dhe shijen e përhershme për thashetheme të ndyra, njerëzit filluan të spekulonin rreth asaj që po ndodhte pas mureve të Kopshtit me këto gra dhe skllevër.
Filozofia dominuese e kohës së Epikurit ishte Platonizmi, dhe epikurianizmi e sfidon këtë filozofi. Nga një perspektivë e krishterë, filozofia e Platonit është shumë më e pranueshme se ajo e Epikurit. Aq shumë sa filozofi gjerman Friedrich Nietzsche (1844-1900) dikur sugjeroi se Krishterimi ishte thjesht Platonizëm për masat. Prandaj, është e pamundur që studiuesit e krishterë t’i qasen epikurianizmit pa ndonjë paragjykim. Pavarësisht thashethemeve dashakeqe që rrethojnë ngjarjet në Kopsht, kritikët njëzëri lavdërojnë karakterin e Epikurit. Si person, ai duket se ka qenë shumë miqësor, i sjellshëm dhe simpatik.
Hedonizmi i Epikurit
Më parë pamë se një vizitor në Kopsht mund t’i ofrohej pak bukë ose ujë, në vend të “gostisë epikuriane” që mund të imagjinojmë sot. Për Epikurin, ky vakt i thjeshtë ofronte një mundësi për kënaqësi. Nëse dikush ishte shumë i uritur, nuk është e vështirë të imagjinohet se një bukë e thatë dhe një gotë me ujë për ta pirë mund të përjetoheshin si vakti më i madh ndonjëherë. Por Epikuri shkon më tej se kaq. Ai argumenton se një gosti madhështore do të ishte sigurisht e këndshme, por jo më shumë se pak bukë me djathë. Kënaqësitë janë të ndryshme, por njëra nuk është më e këndshme se tjetra.
Shpjegimi i Epikurit është se kënaqësia është mungesa e dhimbjes. Prandaj, në rastin e kënaqësisë që rrjedh nga të ngrënit, kjo duhet të rrjedhë nga zvogëlimi dhe mungesa e dhimbjes së urisë. Në mënyrë të ngjashme, kënaqësia e pushimit vjen nga lehtësimi i dhimbjes së lodhjes; kënaqësia e një masazhi vjen nga lehtësimi i tensionit të muskujve, e kështu me radhë. Nëse Epikuri ka të drejtë, kënaqësia e një sanduiçi me djathë nuk mund të jetë as më shumë e as më pak se ajo e një gostie. Për epikurianët, qëllimi përfundimtar i njerëzimit është të arrijë një gjendje ataraksie (një gjendje pa shqetësime).
Mund të ju pëlqej dhe ky artikull: 5 Përgjigje filozofike për kuptimin e jetës!
Ataraksia dhe Tetrapharmakos
Arritja e ataraksisë mund të duket si një detyrë e frikshme. Shumica prej nesh ndoshta supozojnë se të gjithë njerëzit, thjesht për shkak të të qenit njerëz, gjithmonë do të kenë diçka për të cilën të shqetësohen. Epikuri kishte përgjigjen që ai parashikonte. Ai e quajti atë tetrapharmakos.
Në greqishten e lashtë, tetra i referohet “katër”, dhe pharmakon i referohet “ilaçit, helmit ose magjisë” (nga e cila nxjerrim fjalën “farmaci”). Në kohën e Epikurit, ekzistonte një ilaç i njohur si tetrapharmakos, i përdorur për të trajtuar sëmundjet e shpirtit. Ai përmbante katër përbërës: dyllë blete, katran, rrëshirë dhe yndyrë shtazore. Prandaj, mund ta mendojmë tetrapharmakosin e Epikurit si një lloj ilaçi me katër degë, dhe mund të presim që katër gjëra të na ndihmojnë të arrijmë ataraksinë.
“Katër gjërat” janë katër doktrinat e Epikurianizmit. Këto janë:
- • Mos kini frikë nga perënditë.
- • Mos u shqetësoni për vdekjen.
- • Ajo që është e mirë është e lehtë për t’u arritur.
- • Ajo që është e frikshme është e lehtë për t’u duruar.
Është e lehtë të shihet se këto gjëra i interesojnë dhe i preokupojnë njerëzit. Epikuri përpiqet të eliminojë ankthet që mund ta pengojnë një person të arrijë ataraksinë, ose një gjendje apatie.
Ne e kemi parë tashmë se çfarë nënkuptonte Epikuri me doktrinën e tretë. Një vakt i thjeshtë është i lehtë për t’u siguruar dhe ofron po aq kënaqësi sa një gosti e madhe (e cila do të ishte shumë më e vështirë për t’u përgatitur). Për epikurianët, “e mira” është kënaqësia, dhe kënaqësia është mungesa e dhimbjes; prandaj, çdo gjë që lehtëson dhimbjen dhe vuajtjen është “e mirë”. Meqenëse një person ka nevojë vetëm për gjërat më të thjeshta për të bërë punën, dhe meqenëse gjërat e thjeshta janë të lehta për t’u siguruar, e mira është e lehtë për t’u siguruar.
Ankthi për Vdekjen
Tani arrijmë te arsyeja se pse Epikuri nuk u frikësonte nga vdekja. Kemi parë që epikurianët besonin se e mira më e madhe për njerëzimin është të arrijë një gjendje ataraksie dhe të mos shqetësohet nga asgjë. Frika nga vdekja duhet të konsiderohet si një nga frikërat më shqetësuese të përbashkëta nga të gjithë njerëzit. Sidoqoftë, Epikuri besonte se kjo frikë nuk ishte vërtet logjike dhe se vdekja nuk duhet të na shqetësojë. Kjo sepse vdekja është diçka që nuk e përjetojmë kurrë vërtet dhe se nuk mund të ketë vuajtje pas vdekjes.
Kujtojmë se mungesa e dhimbjes ishte një “e mirë” për Epikurin. Le t’i shqyrtojmë këto ide. Së pari, meqenëse të gjithë njerëzit janë të vdekshëm, vdekja është diçka që do t’u ndodhë të gjithëve. Megjithatë, ndryshe nga përvojat e tjera që duhet të kalojmë thjesht për shkak të të qenit gjallë, vdekja nuk është diçka që do ta përjetojmë në të vërtetë. Kur të vijë koha, ne do të kalojmë nga të qenit gjallë në vdekje. Meqenëse duhet të jemi gjallë për të përjetuar diçka, dhe meqenëse nuk jemi më gjallë kur vdesim, momenti i vërtetë i vdekjes nuk do të përjetohet. Thënë thjesht, ne do të jemi gjallë dhe pastaj nuk do të jemi më gjallë. Prandaj, përvoja e vdekjes është diçka që nuk do të na “ndodhë” kurrë dhe për këtë arsye nuk ka pse të kemi frikë.
Së dyti, kur vdesim, nuk do të përjetojmë asgjë. Kjo do të thotë që nuk mund të vuajmë. Të vdekurit nuk ndihen të uritur ose të lodhur, trupat e tyre nuk dhembin dhe ata kurrë nuk shqetësohen për të ardhmen. Nëse e mira është mungesa e dhimbjes, atëherë e keqja duhet të jetë prania e dhimbjes. Meqenëse nuk ka vuajtje pas vdekjes, e keqja nuk mund të ekzistojë dhe nuk duhet të ketë frikë.
Burimi: Philosophybreak.com
