Sokrati ishte një studiues, mësues dhe filozof i lindur në Greqinë e lashtë. Metoda e tij Sokratike hodhi bazat për sistemet perëndimore të logjikës dhe filozofisë. Kur klima politike e Greqisë u kthye kundër tij, Sokrati u dënua me vdekje me helmim në vitin 399 p.e.s. Ai e pranoi këtë gjykim në vend që të ikte në mërgim.
Vitet e hershme
Lindur rreth vitit 470 p.e.s. në Athinë, jeta e Sokratit përshkruhet vetëm përmes disa burimeve: dialogët e Platonit dhe Ksenofonit dhe dramat e Aristofanit.
Për shkak se këto shkrime kishin qëllime të tjera përveç raportimit të jetës së tij, ka të ngjarë që asnjëri nuk paraqet një tablo plotësisht të saktë. Megjithatë ato ofrojnë një portret të veçantë të filozofisë dhe personalitetit të Sokratit.
Sokrati ishte i biri i Sophroniscus, një gurgdhendës dhe skulptor athinas. Duke qenë se nuk ishte nga një familje fisnike, ai mori një arsim bazë grek dhe e mësoi zanatin e të atit në moshë të re. Besohet se Sokrati punoi si murator për shumë vite përpara se t’ia kushtonte jetën filozofisë.
Si Ksenofoni ashtu edhe Aristofani thonë se Sokrati merrte pagesë për mësimdhënien. Ndërsa Platoni shkruan se Sokrati në mënyrë eksplicite mohon pranimin e pagesës. Sokrati u martua me Ksantipën, një grua më të re, e cila i lindi tre djem: Lamprokliun, Sofroniskun dhe Meneksenin. Dihet pak për të, përveç cilësimit të Ksenofonit për Ksantipën si “të padëshirueshme”.
Ai shkruan se ajo nuk ishte e kënaqur me profesionin e dytë të Sokratit dhe u ankua se ai nuk po e mbante familjen si filozof. Sipas fjalëve të tij, Sokrati kishte pak të bënte me edukimin e djemve të tij. Ai shprehte shumë më tepër interes për zhvillimin intelektual të djemve të tjerë të rinj të Athinës.
Jeta në Athinë
Ligji athinas kërkonte që të gjithë burrat e aftë të shërbenin si ushtarë qytetarë. Sipas Platonit, Sokrati shërbeu në këmbësorinë e blinduar – i njohur si hopliti – me mburojë, shtizë të gjatë dhe maskë fytyre. Ai mori pjesë në tre fushata ushtarake gjatë Luftës së Peloponezit. Mori pjesë në Delium, Amfipolis dhe Potidaea, ku i shpëtoi jetën Alcibiades, një gjeneral athinas.
Simpoziumi i Platonit jep detajet më të mira të pamjes fizike të Sokratit. Ai nuk ishte ideali i maskulinitetit athinas. Ai ishte i shkurtër dhe trupmadh, me hundë të mprehtë dhe sy të fryrë. Platoni vuri në dukje se në sytë e studentëve të tij, Sokrati zotëronte një lloj tjetër atraktiviteti, jo i bazuar në një ideal fizik, por në debatet e tij brilante.
Sokrati gjithmonë theksoi rëndësinë e mendjes mbi parëndësinë relative të trupit të njeriut. Kjo kredo frymëzoi filozofinë e Platonit për ndarjen e realitetit në dy sfera të veçanta. Botën e shqisave dhe botën e ideve, duke deklaruar se kjo e fundit ishte e vetmja e rëndësishme.
Filozofia e tij
Sokrati besonte se filozofia duhet të arrijë rezultate praktike për mirëqenien më të madhe të shoqërisë. Ai u përpoq të krijonte një sistem etik të bazuar në arsyen njerëzore dhe jo në doktrinën teologjike.
Sokrati vuri në dukje se zgjedhja njerëzore ishte e motivuar nga dëshira për lumturi. Mençuria e fundit vjen nga njohja e vetvetes. Sa më shumë që një person di, aq më e madhe është aftësia e tij/saj për të arsyetuar.
Sokrati besonte se kjo u përkthye në politikë, ku forma më e mirë e qeverisjes nuk ishte as tirani dhe as demokraci. Në vend të kësaj, qeveria funksiononte më mirë kur drejtohej nga individë që kishin aftësinë, njohurinë dhe virtytin më të madh.
Metoda Sokratike
Për Sokratin, Athina ishte një klasë dhe ai shkonte duke i bërë pyetje elitës dhe njerëzve të zakonshëm. Sokrati nuk mbajti leksione për atë që dinte. Në fakt, ai pretendonte se ishte injorant sepse nuk kishte ide, por i mençur sepse e njihte injorancën e tij.
Ai u bëri pyetje shokëve të tij athinas në një metodë dialektike – Metodën Sokratike – e cila e detyroi auditorin të mendonte përmes një problemi deri në një përfundim logjik. Ndonjëherë përgjigja dukej aq e qartë, saqë i bënte kundërshtarët e Sokratit të dukeshin budallenj. Për këtë, Metoda e tij Sokratike u admirua nga disa dhe u poshtërua nga të tjerët.
Gjatë jetës së Sokratit, Athina po kalonte një tranzicion dramatik nga hegjemonia në botën klasike në rënien e saj pas një disfate poshtëruese nga Sparta në Luftën e Peloponezit. Athinasit hynë në një periudhë paqëndrueshmërie dhe dyshimi për identitetin dhe vendin e tyre në botë.
Si rezultat, ata u kapën pas lavdive të së kaluarës, nocioneve të pasurisë dhe fiksimit për bukurinë fizike. Sokrati i sulmoi këto vlera me theksin e tij këmbëngulës mbi rëndësinë më të madhe të mendjes.
Ndërsa shumë athinas i admironin sfidat e Sokratit ndaj mençurisë konvencionale greke një numër i njëjtë u zemërua dhe ndjeu se ai kërcënonte mënyrën e tyre të jetesës dhe të ardhmen e pasigurt.
Gjyqi i Sokratit
Në vitin 399 p.e.s., Sokrati u akuzua për korruptim të rinisë së Athinës dhe për pandershmëri ose herezi. Ai zgjodhi të mbrohet në gjykatë. Në vend që të paraqitej si i akuzuar gabimisht, Sokrati deklaroi se ai kishte përmbushur një rol të rëndësishëm si një person që ofron një shërbim të rëndësishëm për komunitetin e tij.
Juria nuk u ndikua nga mbrojtja e Sokratit dhe e dënoi atë me një votim 280 kundër 221. Ndoshta toni sfidues i mbrojtjes së tij kontribuoi në vendimin dhe ai i përkeqësoi gjërat gjatë diskutimit mbi dënimin e tij.
Ligji i Athinës i lejonte një qytetari të dënuar të propozonte një dënim alternativ nga ai i kërkuar nga prokuroria. Në vend që të propozonte që ai të internohej, Sokrati sugjeroi që ai të nderohej nga qyteti për kontributin e tij në ndriçimin e tyre dhe të paguhej për shërbimet e tij.
Vdekja e Sokratit
Përpara ekzekutimit të Sokratit, miqtë e tij u ofruan t’i korruptonin rojet dhe ta shpëtonin në mënyrë që të mund të ikte në mërgim. Ai nuk pranoi, duke deklaruar se nuk kishte frikë nga vdekja. Ai tha se ishte ende një qytetar besnik i Athinës, i gatshëm t’u bindet ligjeve të saj. Ai u egzekutua duke i dhënë një pije me helm në të.
Burimi: Biography.com
