Gjirokastra, e njohur edhe si qyteti i gurtë… Mendoni për një qytet, male rreth tij, një kështjellë pas tij, trotuare dhe çati të shtruara me gurë ngjyre argjendi. Ky qytet, në jug të Shqipërisë, në kufi me Greqinë, e ka marrë emrin nga këta gurë argjendi, ashtu si karakteri i tij: Kalaja e Argjendit. Gjirokastra përbëhet nga fjalët greke argyro (argjend) dhe kastro (kështjellë).
Nën mbrojtjen e UNESCO-s
Ashtu si pjesa më e madhe e Ballkanit dhe pjesa tjetër e Shqipërisë, Gjirokastra ra nën sundimin osman në shekullin e 15-të. Edhe pse pati përpjekje për pavarësi për një kohë të shkurtër gjatë Luftërave Ballkanike, kur filloi Lufta e Dytë Botërore, fatkeqësisht ajo u pushtua si nga italianët ashtu edhe nga grekët. Pikërisht me këtë proces merret edhe İsmail Kadare në romanin e tij Kronikë në Gur. Në romanin e tij autobiografik, ai përshkruan shtëpitë e pushtuara prej guri dhe rrugët e gurta të fëmijërisë së tij. Rrugët dhe ndërtesat që ai përshkroi kanë mbijetuar deri më sot. Edhe sot kur hyn në qytet dëgjon ezanin dhe kambanat njëra pas tjetrës. Qyteti, i cili ka qenë në gjendje të ruajë strukturën e tij për shekuj, u mbrojt nga UNESCO në 2005.
Kalaja e qytetit
Kalaja është shtylla kurrizore e qytetit. E ndërtuar në shekullin e 12-të gjatë periudhës bizantine, kalaja është ruajtur shumë mirë dhe ka arritur të mbijetojë deri më sot. Kushdo që sundonte shtoi një element të ri në strukturën e kështjellës dhe e transformoi atë. Shumë shtesa u bënë në shekullin e 15-të, kur ajo ra nën sundimin osman. Për shembull, kulla e sahatit dhe cisterna e ujit datojnë nga kjo periudhë.
Brenda kalasë ka shumë pajisje luftarake, jo vetëm të periudhës osmane, por edhe të Luftës së Dytë Botërore, kur ajo u përdor si strehë kundër sulmeve ajrore. Veç kësaj, dallohen edhe gjurmët e burgut të ndërtuar nga mbreti Zogu. Pas mbretit Zogu, burgu do të përdorej edhe nga regjimi komunist për të burgosur të burgosurit politikë. Kalaja, e cila ka dëshmuar historinë e popullit shqiptar në shekuj, është një nga vendet më të vizituara sot në Shqipëri, pjesërisht për këto arsye.
Edhe pse kalaja të kujton luftën, sot zona në majë të kalasë është skena e Festivalit Folklorik Kombëtar, ku zhvillohen shfaqje muzikore folklorike dhe valle.
Legjenda e princeshës Argjiro
Heroina legjendare popullore Princesha Argjiro u hodh nga kalaja me foshnjën e saj për të mos u kapur kur kalaja u pushtua nga osmanët. Princesha vdes, por djali i saj arrin të mbijetojë dhe ushqehet me qumështin e nënës së tij që rrjedh nga gurët me të cilët ai u përplas dhe u rrëzua. Në fakt, sipas disa burimeve, gurët e bardhë të kalasë vijnë nga qumështi i kësaj nëne. Nga një këndvështrim, Princesha Argjiro përfaqëson popullin shqiptar dhe foshnja e saj, e cila i mbijetoi kësaj ngjarje tragjike, përfaqëson të ardhmen dhe shpresën e popullit shqiptar. Këtu historia e qytetit i zbulohet sërish Kadaresë, sepse autori ka shkruar edhe një poezi të frymëzuar nga kjo legjendë.
Pazari është shumë i gjallë si ditën ashtu edhe natën
Duke zbritur në qytet nga kalaja, mund të eksploroni shumë rrugë të ndërthurura me struktura të famshme të shtruara me gurë, t’i hidhni një sy shtëpive me status të trashëgimisë kulturore dhe të shikoni dyqanet që shesin produkte tradicionale prej druri dhe të thurura në pazar. Është një qytet shumë i gjallë me kafenetë, restorantet dhe baret e tij jo vetëm gjatë ditës por edhe gjatë natës. Në restorantet autentike do të gjeni gatime tradicionale të kuzhinës shqiptare. Mund të qëndroni në bujtina autentike familjare të drejtuara nga banorët e qytetit.
Xhamia dhe teqja Bektashiane krah për krah
Muzeu Etnografik i Gjirokastrës ia vlen të vizitohet pasi është ndërtuar mbi godinën ku lindi lideri komunist Enver Hoxha dhe tregon arkitekturën karakteristike të qytetit. Përveç kësaj, shtëpia e Ismail Kadaresë, e cila është kthyer në muze, është në treg.
Xhamia e Pazarit, arriti të mbijetojë ndërkohë që të gjitha xhamitë u shkatërruan gjatë periudhës komuniste, pasi ka veçorinë e të qenit një “monument kulture”. Pikërisht pranë saj ndodhet Teqeja Bektashiane ku mund ti shihni të dyja bashkë.
Le ta përfundojmë me Kadarenë
“Brezat lindin, jetojnë dhe vdesin. Por qyteti i gurtë është gjithmonë në vendin e vet. Luftërat vijnë e shkojnë, qyteti mbijeton edhe nëse plagoset. Së pari u larguan sundimtarët e lashtë të qytetit, osmanët dhe erdhi administrata e pavarur shqiptare. Pastaj largohen ata dhe vijnë italianët. Pastaj grekët, gjermanët, ushtritë e tjera pavarësisht kombësisë së tyre… Qyteti është gjithmonë në vendin e tij.”
Burimi: pendazzi.al
