Vjeshta është një kohë mjaft e bukur e vitit kur gjethet ndryshojnë ngjyrën dhe krijojnë një sfond të mrekullueshëm portokalli, të kuqe dhe të verdhë. Por çfarë ndodh në të vërtetë me pemët dhe bimët për të shkaktuar këtë ndryshim?
Gjethet mbeten jeshile shumicën e vitit për shkak të pigmentit të klorofilit që përdoret në fotosintezë. Klorofili thith gjatësitë e valëve të kuqe dhe blu nga rrezet e diellit por jo dritën jeshile që reflektohet prapa. Klorofili ndihmon në shndërrimin e dioksidit të karbonit dhe ujit në sheqerna që ushqejnë pemën. Megjithatë, në vjeshtë pemët fotosintezojnë më pak dhe marrin sa më shumë lëndë ushqyese nga gjethet e tyre.
Ndërsa fotosinteza ngadalësohet në muajt e vjeshtës, pemët ndalojnë së prodhuari klorofil. Ngjyra e saj jeshile shpesh fsheh përbërës të tjerë shumëngjyrësh të pranishëm në gjethe gjatë gjithë vitit. Një rënie në nivelet e klorofilit do të thotë që këto pigmente të tjera me ngjyrë lirohen, duke përfshirë flavonolet e verdha dhe ksantofilet dhe karotenoidet portokalli.
Antocianinet dhe pigmentet
Antocianinet prodhohen edhe nga disa lloje pemësh. Por vetëm në vjeshtë dhe këto shkaktojnë ngjyra të kuqe dhe vjollcë të gjetheve. Antocianinet ndihmojnë në mbrojtjen e gjetheve nga rrezet e diellit kur klorofili është zhdukur.
Çdo pigment është i pranishëm në sasi të ndryshme në secilën gjethe. Kështu që një pemë do të ketë një larmi nuancash. Klorofili ripërthithet nga pema përpara rënies së gjetheve, kështu që bimët nuk duhet ta bëjnë atë përsëri nga e para kur të vijë pranvera vitin e ardhshëm.
Mund të ju pëlqej dhe ky artikull: Rendi i planetëve në sistemin diellor nga më i madhi tek më i vogli
Një hormon i quajtur auxin prodhohet gjithashtu nga pemët gjatë gjithë vitit. Për sa kohë që prodhimi i këtij hormoni mbetet konstant, gjethet mbeten të lidhura me pemën. Ndërsa vjeshta përparon, prodhimi i auksinës zvogëlohet dhe kjo shkakton zgjatjen e qelizave, duke formuar atë që njihet si shtresa e prerjes. Kjo shtresë qelizash midis pikës ku bishti i gjethes takohet me trungun, parandalon që baza e gjethes të marrë më shumë ujë dhe bllokon mbetjet kimike për t’i parandaluar ato të rrëmbehen nga pema.
Rënia e auksinës, së bashku me rritjen e një hormoni tjetër, etilenit, është përgjegjës për rënien e gjetheve. Ndërsa gjethet vdesin ngadalë, klorofili zvogëlohet dhe ngjyrat e vjeshtës shkëlqejnë. Përfundimisht, pesha e gjethes ose erës do të bëjë që ajo të bjerë ndërsa viti përparon.
Gjethet e rënë ende përmbajnë lëndë ushqyese, ndaj mos i hidhni! Ato mund të ofrojnë një sërë përfitimesh të dobishme për lëndinën tuaj dhe jetën e egër lokale.
Burimi: Britanicca.com
