Gjenialiteti i tyre i vërtetë ishte ndoshta organizativ, pasi ata kishin aftësinë të përshtatnin teknologjitë që ishin shpikur diku tjetër dhe t’i zbatonin ato në një shkallë të gjerë, gjë që u lejonte atyre të tregtonin me qytetërimet fqinje. Nga rrota te shkrimi, ja 6 shpikje sumeriane që ndryshuan botën.
1. Shkrimi
Edhe pse jo plotësisht e sigurt, ka të ngjarë që sumerët të ishin të parët që zhvilluan një sistem shkrimi. Deri në vitin 2,800 p.e.s., ata përdornin komunikimin me shkrim për të mbajtur shënime për mallrat që prodhonin dhe tregtonin .
Fillimisht, u përdorën piktogramet, të cilat në thelb ishin vizatime të objekteve të ndryshme. Piktogramet më pas evoluan në simbole që përfaqësonin fjalë dhe tinguj. Shkruesit përdornin kallamishte të mprehur për të gërvishtur simbolet në argjilë të lagur, e cila më pas thahej për të formuar pllaka. Ky sistem shkrimi u bë i njohur si kuneiform. Më pas u huazua nga qytetërime të tjera dhe u përdor në të gjithë Lindjen e Mesme për rreth 2,000 vjet. Ajo u zëvendësua vetëm gjatë epokës romake kur u futën format alfabetike.
2. Fabrikimi i bakrit
Sumerët ishin të parët që përdorën bakrin, një nga metalet më të hershme jo të çmuara. Kjo ndodhi që 5,000 deri në 6,000 vjet më parë. Në fabrikimin e bakrit, ata ishin në gjendje të bënin maja shigjetash, brisqe dhe harpuna. Më vonë filluan të bëjnë dalta, enë dhe kana. Këto objekte të punuara me mjeshtëri ndihmuan në rritjen e ndjeshme të qyteteve mesopotamiane si Uruk, Sumer, Ur dhe al’Ubaid.
Ishte gjithashtu populli sumer që përdori armë bakri për herë të parë, pasi ata shpikën shpata, shtiza, topuz, hobe dhe shkopinj. Së bashku me shpikjen e rrotës, këto teknologji radikalizuan botën ushtarake.
3. Rrota
Sumerët ishin të parët që përdorën seksione rrethore të trungjeve si rrota për të mbajtur objekte të rënda duke i bashkuar ato së bashku dhe duke i rrotulluar.
Ata ka të ngjarë të kenë zhvilluar qerren e parë me dy rrota duke shpuar një vrimë në kornizën e qerres për të krijuar një bosht. Ai bosht më pas lidhte rrotat për të formuar një qerre. Këto qerre ka shumë të ngjarë të përdoren në ceremoni ose nga ushtria, ose si një mjet për të lëvizur nëpër terrenin e ashpër të fshatit.
4. Një sistem numërimi
Njerëzit e parë numëruan duke përdorur metoda të thjeshta, të tilla si gdhendja e prerjeve në kocka. Megjithatë, sumerët zhvilluan një sistem formal numrash të bazuar në njësitë e 60 të njohur si sistemi seksagesimal, i cili evoluoi nga nevoja për të krijuar një politikë tregtare dhe tatimore. Një kon i vogël balte përdorej për të treguar 1, një top për 10 dhe një kon i madh balte për 60. Me zhvillimin e shkrimit kuneiform, shenjat vertikale u përdorën në pllakat e baltës.
Mund të ju pëlqej dhe ky artikull: Rrobat dhe aksesorët më të vjetër në historinë njerëzore
5. Monarkia
Sumerët e quanin tokën e tyre “toka e njerëzve me kokë të zezë”. Këta njerëz ishin përgjegjës për zhvillimin e sistemit të parë qeverisës të monarkisë, pasi shtetet më të hershme kërkonin një sundimtar për të qeverisur shumë njerëz që jetonin në një zonë të gjerë. Përpara sistemit monarkik, priftërinjtë sundonin si gjyqtarë të mosmarrëveshjeve, organizatorë të ritualeve fetare, administratorë të tregtisë dhe udhëheqës ushtarakë.
Monarku i parë i konfirmuar ishte Etana i Kishit, i cili sundoi rreth vitit 2,600 p.e.s.
6. Astrologjia dhe kalendari hënor
Sumerët ishin astronomët e parë që hartuan yjet në yjësi të veçanta, të tilla si ato që u vunë re më vonë nga grekët e lashtë. Ata ishin gjithashtu përgjegjës për identifikimin e pesë planetëve të dukshëm me sy të lirë. Ata dokumentuan lëvizjet e yjeve dhe planetëve për një sërë arsyesh. Së pari, ata përdorën simbole astrologjike për të parashikuar betejat e ardhshme dhe fatet e qytet-shteteve. Gjithashtu hartuan muajin e tyre nga fillimi i perëndimit të diellit dhe gjysmëhënës së parë të hënës së re.
Fazat e hënës u përdorën gjithashtu për të krijuar një kalendar hënor. Viti i tyre përbëhej nga dy stinë, i pari prej të cilëve ishte vera që fillonte me ekuinoksin e pranverës, dhe tjetri ishte dimri që fillonte me ekuinoksin e vjeshtës.
Burimi: historyhit.com
