Edhe pse kanë kaluar mijëra vjet që kur Perandoria Romake lulëzoi, ne ende mund të shohim prova të kësaj në artin, arkitekturën, teknologjinë, letërsinë, gjuhën dhe ligjin tonë. Nga urat dhe stadiumet te librat dhe fjalët që dëgjojmë çdo ditë, romakët e lashtë kanë lënë gjurmën e tyre në botën tonë.
Arti dhe Arkitektura
Romakët e lashtë krijuan çati të lakuara dhe harqe në shkallë të gjerë, të cilat ishin në gjendje të mbështesnin më shumë peshë sesa ndërtimi me shtylla dhe trarë që përdornin grekët. Këto harqe shërbyen si themel për urat dhe ujësjellësit masivë që krijuan romakët. Ato gjithashtu ndërtuan amfiteatro të mëdhenj, përfshirë Koloseun. Stadiumet që shohim sot, me format e tyre ovale dhe ulëset e shkallëzuara, rrjedhin nga ideja themelore që zhvilluan romakët.
Harqet e Koloseut janë bërë nga hiri vullkanik dhe shkëmbi vullkanik. Shkencëtarët modernë besojnë se përdorimi i këtij hiri është arsyeja që struktura si Koloseu ende qëndrojnë sot. Strukturat nënujore romake rezultuan edhe më të forta. Uji i detit, duke reaguar me hirin vullkanik, krijoi kristale që mbushën çarjet në beton. Për të bërë një beton kaq të qëndrueshëm, ndërtuesit modernë duhet ta përforcojnë atë me çelik. Pra, sot, shkencëtarët studiojnë betonin romak, duke shpresuar të barazojnë suksesin e ndërtuesve të lashtë.
Arti skulpturor i periudhës ka rezultuar gjithashtu mjaft i qëndrueshëm. Romakët i bënë statujat e tyre nga mermeri, duke krijuar monumente për arritjet dhe arritësit e mëdhenj njerëzorë. Ju ende mund të shihni mijëra objekte romake sot në muze në të gjithë botën.
Teknologjia dhe Shkenca
Romakët ishin inxhinierë jashtëzakonisht të aftë. Ata i kuptonin ligjet e fizikës mjaftueshëm mirë për të zhvilluar ujësjellës dhe mënyra më të mira për të ndihmuar rrjedhën e ujit. Ata e shfrytëzuan ujin si energji për të furnizuar me energji minierat dhe mullinjtë. Ata gjithashtu ndërtuan një rrjet të gjerë rrugor, një arritje e madhe në atë kohë. Rrugët e tyre ndërtoheshin duke shtruar zhavorr dhe më pas duke i shtruar me pllaka shkëmbi. Sistemi rrugor romak ishte aq i madh, sa thuhej se “të gjitha rrugët të çojnë në Romë”.
Së bashku me projektet inxhinierike në shkallë të gjerë, romakët zhvilluan gjithashtu mjete dhe metoda për përdorim në bujqësi. Romakët u bënë fermerë të suksesshëm për shkak të njohurive të tyre për klimën, tokën dhe tema të tjera që lidhen me mbjelljen. Ata zhvilluan ose rafinuan mënyra për të mbjellë në mënyrë efektive të korrat dhe për të ujitur dhe kulluar fushat. Teknikat e tyre përdoren ende nga fermerët modernë, të tilla si rotacioni i të korrave, krasitja, shartimi, përzgjedhja e farërave dhe plehërimi. Romakët gjithashtu përdornin mullinj për të përpunuar drithërat e tyre nga bujqësia, gjë që përmirësoi efikasitetin e tyre dhe punësoi shumë njerëz.
Mund të ju pëlqej dhe ky artikull: 9 rrugë të lashta romake që ekzistojnë ende sot
Letërsi dhe Gjuhë
Pjesa më e madhe e letërsisë botërore është ndikuar shumë nga letërsia e romakëve të lashtë. “, Poetë si Virgjili, Horaci dhe Ovidi prodhuan vepra që kanë pasur një ndikim të përjetshëm. Metamorfozat e Ovidit, frymëzuan autorë si Chaucer, Milton, Dante dhe Shekspiri. Shekspiri, në veçanti, ishte i magjepsur nga romakët e lashtë, të cilët shërbyen si frymëzim për disa nga dramat e tij.
Ndërsa letërsia romake pati një ndikim të thellë në pjesën tjetër të botës, është e rëndësishme të theksohet ndikimi që gjuha romake ka pasur në botën perëndimore. Romakët e lashtë flisnin latinisht, e cila u përhap në të gjithë botën me rritjen e fuqisë politike romake. Latinishtja u bë baza për një grup gjuhësh të referuara si “gjuhët romantike”. Këto përfshijnë frëngjishten, spanjishten, italishten, portugalishten, rumanishten dhe katalanishten. Shumë fjalë rrënjë latine janë gjithashtu themeli për shumë fjalë angleze. Alfabeti anglez bazohet në alfabetin latin.
Ligji
Përdorimi i fjalëve latine nuk është e vetmja mënyrë se si romakët e lashtë kanë ndikuar në sistemin perëndimor të drejtësisë. Edhe pse sistemi romak i drejtësisë ishte jashtëzakonisht i ashpër në dënimet e tij, ai shërbeu si një skicë e përafërt se si zhvillohen procedurat gjyqësore sot. Për shembull, kishte një seancë paraprake dëgjimore, ashtu siç ndodh sot. Nëse kishte baza për një çështje, një qytetar i shquar romak do të gjykonte çështjen dhe do të paraqiteshin dëshmitarë dhe prova. Ligjet romake dhe sistemi i tyre gjyqësor kanë shërbyer si themel për sistemet e drejtësisë të shumë vendeve.
Romakët e lashtë ndihmuan në hedhjen e themeleve për shumë aspekte të botës moderne. Nuk është çudi që një perandori dikur në lulëzim ishte në gjendje të ndikonte në botë në kaq shumë mënyra dhe të linte një trashëgimi të qëndrueshme pas.
Burimi: National Geographic
