Lëvizja e futurizmit vazhdon të ndikojë në të gjithë botën si një lëvizje arti dhe letërsie që u shfaq në Itali në fillim të shekullit të 20-të. Kjo lëvizje ka lënë gjurmë në lëvizjet e artit si një qasje që thekson kombinimin e artit dhe teknologjisë, fokusohet në të ardhmen dhe refuzon situatën aktuale.
Çfarë është Lëvizja e Futurizmit?
I lindur si një lëvizje që refuzonte rendin social dhe politik, futurizmi doli nga ideja se teknologjia mund të shtonte një dimension të ri në format tradicionale të artit. Për këtë arsye, piktorët, skulptorët dhe shkrimtarët futuristë krijuan vepra që pasqyronin estetikën e botës së mekanizuar.
Kur dhe ku lindi Lëvizja e Futurizmit?
Lëvizja e futurizmit filloi kur poeti italian Filippo Tommaso Marinetti (1876-1944) shkroi manifestin e tij futurist në 1909. Ngjarja që ndikoi në shkrimin e këtij manifesti është se një Anglez i quajtur Bleirot kaloi Kanalin Anglez duke fluturuar nga qyteti Calais për në Dover Harbor në Angli më 25 korrik 1909.
Një tjetër zhvillim i rëndësishëm në botën e transportit është themelimi i Fabbrica Italiana Automobile Torino (Fabrika Italiane e Automobilave, FIAT) në vitin 1889 në Torino, një qytet i rëndësishëm industrial i Italisë.
Marinetti, i cili ka një personalitet aktivist, e përkufizon futurizmin si “e ardhmja”. Edhe pse poeti donte ta emëronte futurizmin si dinamizëm ose elektricitet, ai më vonë vendosi për emrin futurizëm. Ai mendonte se Italia mund të bëjë një ecje përpara nëse mund të prishë lidhjet e saj me të kaluarën.
Karakteristikat e Lëvizjes së Futurizmit
Tiparet më dalluese të kësaj lëvizjeje janë ritmi, dinamizmi dhe lëvizja e njëkohshme. Kjo lëvizje, e cila mund të interpretohet si estetikë e shpejtësisë ose duke i dhënë një shprehje vizuale lëvizjes, pranohet edhe si një lëvizje e re impresioniste. Ajo fiton një shprehje formale duke ndjekur manifestet e pikturës dhe skulpturës futuriste. Futurizmi është publikuar si lajm në faqen e parë të gazetës Le Figaro. Me pak fjalë, futurizmi është një art i ri për botën e re. Ai është shfaqur për t’u shkëputur nga arti i së kaluarës dhe për ta zëvendësuar atë me një të ri.
Eadweard Muybridge dhe Etienne Jules Marey (1830-1904) përpiqen me teknika fotografike eksperimentale për të kapur imazhin në lëvizje. Idetë se realiteti është në formim në çdo moment janë bërë interpretues të futuristëve që kërkojnë të portretizojnë momentin dinamik të paprekshëm.
Ngjyrat dhe format janë ndonjëherë vija të mprehta dhe ndonjëherë teknika më të buta. Fotografi britanik Eadweard Muybridge (1830-1904), i njohur për studimet e tij të lëvizjes duke përdorur kamera të shumta, ishte shpikësi i formës së parë të kinemasë.
Përfaqësuesit dhe Veprat e Lëvizjes së Futurizmit
Ndër artistët e parë të kësaj Lëvizjeje që ndikuani në historinë e artit botëror janë: Umberto Boccioni (1882-1916), Luigi Russolo (1885-1947), Carlo Cara (1881-1966), Giacomo Balla (1871-1958) dhe Gina Severini (1883-1966). Artistët futuristë ndikuan si në periudhën në të cilën jetuan, ashtu edhe në ata që erdhën pas tyre.
Umberto Boccioni, një nga artistët e parë futuristë, studioi në Artet e Bukura të Romës. Bëhet nxënës i Giocomo Balla dhe në të njëjtën punishte takohet me ekspresionistin e ri Severini. Të dy janë shumë të interesuar për socializmin. Ai shkoi në Paris në 1902 dhe në Rusi në 1904. Ai gjithashtu pikturoi shumë për lëvizjen impresioniste dhe veçanërisht teknikën e puantalizmit. Edhe pse bëri emër me lëvizjen e futurizmit, një efekt ekspresionist ndihet edhe në veprat e tij futuriste. Në pikturën e tij futuriste, të cilën e bëri në vitin 1910, shprehet se në vend që të përshkruaj një moment të vetëm, vetë perceptimi dinamik kërkon të vizualizohet.
Umberto Boccioni, “Format singulare të vazhdimësisë që përparojnë në boshllëk” – 1912
Skulpturat e Boccionit në vitet 1912-1914 pasqyrojnë dinamizëm. Shpejtësia dhe lëvizja janë pothuajse të dukshme në skulpturat e artistit. Në veprën e tij të titulluar “Format singulare të vazhdimësisë që përparojnë në boshllëk”, vihet re një lëvizje që integrohet me hapësirën kundër amullisë së skulpturës. Në futurizëm, gjithçka lëviz, imazhet në retinë perceptohen si dridhje në ndjekje. Një kalë vrapues ka 20 këmbë, jo katër.
Umberto Boccioni, “Qyteti revoltohet” – 1910
Këmbësorët, shtëpitë dhe llambat e rrugëve që i shohim nga brenda një mjeti që lëviz me shpejtësi pothuajse përkulen dhe marrin forma të reja, dritat përzihen me njëra-tjetrën. Këto gjendje lëvizshmërie dhe ndryshimi formojnë përbërjen e futuristëve. Në këtë kompozim drejtuar publikut të artit, edhe publiku bëhet pjesë e skenës së zakonshme të zhurmshme.
Mund të ju pëlqej dhe ky artikull: Çfarë është Lëvizja Artistike e Romantizmit?
Giacomo Balla, “Dinamizmi i një qeni me zinxhir” – 1912
Shihet se Giacomo Balla përdor teknikën e kronografisë në veprat e tij. E krijuar nga Eadweard Muybridge dhe Étienne-Jules Marey, kjo teknikë bazohet në fotografinë kohore kinematografike dhe analitike. Në veprat e Ballës vihet re se lëvizjet e njerëzve apo kafshëve maten dhe barten në imazh. Është një diagram ose një pikturë thjesht abstrakte që tregon lëvizjen e një objekti dhe jo një përshkrim.
Giacomo Balla, “Shpejtësia e një makine + dritat” – 1913
Materialet zgjidhen në mënyrë intuitive dhe jo konceptuale. Piktura e Ballës “Shpejtësia e një makine + dritat” tregon gjithashtu lëvizjen e objekteve në forma abstrakte. Arti futuristik është një lëvizje që pasqyron qëllime dhe efekte të ndryshme. Artistët nuk i përmbaheshin plotësisht thënieve në këtë lëvizje, ata gjithmonë i zgjidhnin subjektet e tyre nga bota bashkëkohore dhe nga jeta e tyre reale.
Burimi: magazine.artland.com
