Galileo lindi në Pizë të Italisë në vitin 1564 dhe arriti sukses të madh në matematikë dhe astronomi. Ai kontribuoi në përparimet shkencore duke dhënë mësim gjeometrinë, mekanikën dhe astronominë në Universitetin e Padovës. Ai bëri përparime të rëndësishme në vëzhgimet astronomike duke zhvilluar teleskopin. Megjithatë, për shkak se pikëpamjet e tij binin ndesh me Kishën e Krishterë të kohës, ai u thirr në gjyq dhe iu vendosën kufizime punës së tij shkencore.
Pra, kush është Galileo Galilei?
Galileo ishte një astronom, matematikan, fizikant, filozof dhe profesor italian i cili shpiku teleskopin. Zbulimet e tij, veçanërisht ato që lidhen me hapësirën, hodhën një themel të rëndësishëm për fizikën dhe astronominë moderne. Ai tani konsiderohet Babai i Shkencës Moderne, por gjatë jetës së tij, ai u akuzua si heretik dhe u ndëshkua.
Sepse deri atëherë, ideja se Toka është e palëvizshme dhe në qendër të universit ishte bërë një doktrinë katolike. Galileo u grind me kishën kur zbulimet e tij pas shpikjes së teleskopit e hodhën poshtë këtë pikëpamje.
Kur dhe ku lindi Galileo Galilei?
Galileo Galilei lindi më 15 shkurt 1564 në Piza, në Dukatin e Firences, një monarki me seli në Itali. Galileo ishte i pari nga gjashtë fëmijët e lindur nga Vincenzo Galilei, një muzikant dhe teoricien i njohur i muzikës, dhe Giulia Ammannati.
Arsimi i Galileo Galileit
Galileo hyri në Universitetin e Pizës në vitin 1583 për të studiuar mjekësi. I armatosur me një intelekt dhe ambicie të jashtëzakonshme, Galilei shpejt u interesua për një gamë të gjerë lëndësh, veçanërisht matematikë dhe fizikë.
Ndërsa ishte në Piza, Galileo u njoh me pikëpamjen “Toka është në qetësi” të Aristotelit, autoritetit kryesor shkencor të kohës dhe i vetmi i miratuar nga Kisha Katolike Romake. Ashtu si intelektualë të tjerë të kohës së tij, Galileo e mbështeti këtë pikëpamje dhe u nis të bëhej profesor universiteti. Megjithatë, vështirësitë financiare e detyruan Galileon të largohej nga universiteti para se të merrte diplomën e tij. (1585)
Profesori dhe karriera e Galileo Galileit
Pas largimit nga universiteti, Galileo vazhdoi studimet e tij në matematikë dhe zhvilloi aftësitë e tij përmes pozicioneve të vogla mësimdhënieje. Gjatë kësaj kohe, ai filloi të studionte objektet në lëvizje. Iu deshën dy vjet për të përfunduar veprën e tij, “Peshorja e Vogël”, e cila përshkruante parimet hidrostatike të peshimit të sasive të vogla. Ky botim i dha atij famë dhe i siguroi një pozicion mësimdhënieje në Universitetin e Pizës në 1589.
Galileo, u regjistrua në kurse gjeometrie, mekanike dhe astronomie në Universitetin e Padovës. Gjatë qëndrimit të tij 18-vjeçar në Padova, ai dha leksione argëtuese, magjepsi audienca të mëdha dhe e rriti më tej famën dhe misionin e tij.
Shpikja e teleskopit nga Galileo
Në korrik të vitit 1609, Galileo mësoi për ekzistencën e një teleskopi të thjeshtë të prodhuar nga prodhuesit holandezë të syzeve. E shqyrtoi atë dhe shpejt e zhvilloi vetë një të tillë. Më pas, ai ua demonstroi këtë teleskop, të cilin e projektoi për navigim dhe qëllime navigimi, tregtarëve venecianë. Tregtarët e paguan Galileo-n për të prodhuar më shumë teleskopë. Ambicia e Galileo-s e shtyu atë edhe më tej dhe në vjeshtën e vitit 1609, ai e drejtoi teleskopin e tij nga qielli.
Çfarë zbuloi Galileo?
Me shpikjen e teleskopit, Galileo kuptoi se Toka rrotullohej rreth Diellit. Ishte pikërisht në këtë pikë që Galileo filloi të haste probleme. Aristoteli kishte deklaruar më parë se Toka ishte e palëvizshme dhe në qendër të universit, një pretendim që ishte bërë doktrinë katolike. Kur Galileo e hodhi poshtë këtë pikëpamje pas vëzhgimeve të tij me teleskopin e tij, ai u grind me Kishën.
Me shpikjen e tij të teleskopit, Galileo:
- • Ai vëzhgoi Diellin dhe hodhi poshtë doktrinën aristoteliane se Dielli është i përsosur. Galileo vërtetoi se hijet në Diell janë njolla.
- • Ai vëzhgoi Hënën dhe zbuloi se sipërfaqja e saj nuk është e lëmuar, siç besohej më parë, por përkundrazi ka gropëza dhe kreshta.
- • Ai vëzhgoi se Galaktika Rruga e Qumështit është e përbërë nga shumë yje dhe vëzhgoi grumbuj yjorë.
- • Ai zbuloi se Jupiteri ka hëna dhe se Venusi ka faza, njësoj si Hëna.
- • Ai gjithashtu vëzhgoi Saturnin, por i ngatërroi unazat e Saturnit me hënat e tij.
Përveç zbulimeve të tij të shumta matematikore dhe shkencore, Galileo ndërtoi një peshore hidrostatike për matjen e objekteve të vogla në vitin 1604. Ai gjithashtu zhvilloi teori mbi objektet në lëvizje dhe në rënie dhe ligjin universal të nxitimit, të cilit i binden të gjitha objektet në univers.
Mund të ju pëlqej dhe ky artikull: Çarls Darvini, themeluesi i teorisë së evolucionit
Shpikja e Termometrit nga Galileo
Para se të shpikej termometri, përdoreshin pajisje të quajtura termoskopë. Këto pajisje ndryshonin nga termometrat në atë që nuk kishin vlera numerike.
Në vitin 1593, Galileo Galilei shpiku një termoskop që përmbante ujë. Termoskopi që Galileo projektoi i ngjante termometrave modernë. Një lëng ngrihet brenda termoskopit dhe, ndërsa temperatura e lëngut rritet ose ulet, bie në tubin e qelqit.
Termometri i thjeshtë me bulb qelqi, i njohur tani si termometri Galileo, nuk u shpik në të vërtetë nga Galileo. Megjithatë, ai bazohej në kuptimin e Galileos se dendësia e lëngjeve ndryshon me temperaturën.
Ndëshkimi i Galileos nga Kisha
Pas krijimit të teleskopit të tij, Galileo filloi të mbështeste hapur teorinë kopernikane se “Toka dhe planetët e tjerë rrotullohen rreth Diellit”. Megjithatë, teoria kopernikane u hodh poshtë nga Kisha Katolike.
Galileo shkroi një letër duke deklaruar se teoria kopernikane nuk binte ndesh me Biblën dhe letra u bë publike. Këshilltarët e Inkuizicionit të Kishës e shpallën teorinë kopernikane heretike dhe i urdhëruan Galileos “të mos e mbante, mësonte ose mbronte” atë në asnjë mënyrë. Galileo iu bind këtij urdhri për shtatë vjet, pjesërisht për të shmangur ndërlikimin e jetës së tij dhe pjesërisht sepse ishte një katolik i përkushtuar.
Megjithatë, në vitin 1623, miku i Galileos, Kardinali Maffeo, u zgjodh Papë. Ai e lejoi Galileon të vazhdonte studimet e tij mbi astronominë dhe e inkurajoi të botonte punën e tij, me kusht që të mos e mbronte teorinë kopernikane. Megjithatë, në vitin 1632, Galileo botoi “Dialogu Lidhur me Dy Sistemet Kryesore të Botës”, një vepër që mbronte teorinë.
Reagimi i kishës ishte i shpejtë dhe Galileo u thirr në Romë. Gjyqi i Galileos në Inkuizicion u zvarrit. Fillimisht i trajtuar me respekt, por më vonë i kërcënuar me tortura, Galileo përfundimisht rrëfeu se mbështeste teorinë kopernikane. Kisha e dënoi atë për herezi dhe e detyroi të kalonte pjesën tjetër të jetës së tij në arrest shtëpiak.
Pavarësisht se iu urdhërua të shmangte vizitorët dhe të parandalonte botimin e veprave të tij jashtë Italisë, ai i injoroi të dyja. Në vitin 1634, ai botoi një përkthim në frëngjisht mbi forcat dhe efektet e tyre në materie, dhe një vit më vonë, kopje të “Dialogu Lidhur me Dy Sistemet Kryesore të Botës” u botuan në Holandë. Kjo vepër ishte shkaku i burgosjes së tij.
Kur dhe pse vdiq Galileo?
Në vitin 1638, Galileo, ende nën arrest shtëpiak, ishte i verbër dhe shëndeti i tij po përkeqësohej. Ai vdiq më 8 janar 1642, në Arcetri, pranë Firences, Itali, pasi vuajti nga ethet dhe rrahjet e shpejta të zemrës.
Burimi: Britanicca
