Shkencëtarët po mbledhin fragmente ADN-je si LEGO, po praktikojnë me minj me qime dhe po planifikojnë të kenë këlyshë mamuthësh deri në vitin 2028. Tingëllon si shaka, por është e vërtetë! Nëse jeni gati, le t’ju çojmë në një udhëtim në kohë. Ja speciet e zhdukura që shkencëtarët po përpiqen të rikthejnë…
1. Mamuthi Leshator
Mamuthët leshator dolën në skenë 300,000 vjet më parë. Bredhën në tundrë me hapa gjigantë dhe dhanë lamtumirën e tyre 10,000 vjet më parë. Një grup i vogël mamuthësh në Ishullin Wrangel arriti ta shtynte pak këtë lamtumirë dhe të mbijetonte deri në 4,000 vjet më parë. Në fakt, mamuthët ishin ende aty kur u ndërtuan Piramidat e Mëdha!
Bota shkencore po përpiqet t’i rikthejë ata! Mamuthi mbetet aq mirë i ruajtur në akullin e Arktikut saqë edhe ADN-ja u nxor prej tyre. Tani, një kompani me seli në SHBA, Colossal Biosciences, thotë: “Ne planifikojmë të prodhojmë foshnjat e para të mamuthëve deri në vitin 2028.”
Në fakt, prova e parë e kësaj pune është bërë tashmë. Këtë vit u prodhuan minj të vegjël me qime, ngjyrë kafe të artë! Shkencëtarët kopjuan dhe ngjitën tipare të mamuthëve leshator në gjenet e minjve. Ky projekt quhet “provë koncepti”.
2. Dodo
Zogjtë dodo jetonin në ishullin Mauritius në fillim të viteve 1600. Kur evropianët shkelën në ishull, ata nuk erdhën vetë, por sollën me vete edhe ‘specie aliene’ si minj, mace dhe majmunë. Këta mysafirë hëngrën vezë dhe zogj dodo. Në vitin 1681, zogu dodo u zhduk zyrtarisht nga faqja e dheut.
Në vitin 2022, shkencëtarët arritën të nxirrnin gjenomin e parë të dodos nga një mostër dodo e ruajtur mirë. Colossal Biosciences është në skenë edhe këtu. Por ka një problem: Nëse filloni vetëm me një ADN të vetme dodo, rezultati është një ushtri klonesh. Pra, duhet shtuar diversiteti gjenetik.
Lajmi i mirë është se zogjtë dodo janë më të lehtë për t’u zhvilluar sesa gjitarët. Sepse zogjtë zhvillohen në vezë. Pra, nuk ka nevojë për laboratorë të mëdhenj si krijimi i një mamuthi.
3. Tigri i Tasmanisë
Emri shkencor i tigrit Tasmanian, Thylacinus cynocephalus, njihet gjithashtu në publik si “ujku me vija”. Ky mishngrënës, i cili jetonte në ishullin Tasmania të Australisë, u bë histori në vitin 1936.
Por shkencëtarët nuk e lanë me kaq. Prof. Andrew Pask nga Universiteti i Melburnit thotë: “Kishte një ekzemplar tigri Tasmanian në çdo muze të madh. ADN-ja e tij është gjithashtu mjaft e fortë.” Pra, ka shumë të dhëna për të punuar. Në fakt, i gjithë gjenomi u sekuencua në vitin 2017, dhe madje edhe ARN-ja u nxor në vitin 2023!
ADN-ja është e fragmentuar, kështu që rimontimi i saj është pak më i ndërlikuar sesa të luash me LEGO. Por ka shpresë. Bota shkencore nuk po heq dorë nga kjo. Edhe këtu është e përfshirë një gjë kolosale.
4. Bizonët
Stërgjyshërit e lopëve moderne ishin bizonët! Po, lopët e sotme e kanë origjinën nga bizonët, një nga katërkëmbëshët më problematikë të Evropës, Azisë dhe Afrikës. Ata ishin gjigantë, ishin të fortë, por njerëzit nuk i linin vetëm. Si rezultat i gjuetisë së tepërt dhe shkatërrimit të habitatit, bizonët e fundit ngordhën në Poloni në vitin 1627.
Shkencëtarët po përpiqen ta sjellin këtë specie në jetë jo me anë të inxhinierisë gjenetike, por me një metodë interesante të quajtur “riprodhim i përsëritur”. Çfarë është ky riprodhim i përsëritur? Disa raca lopësh sot ende mbajnë gjenet e bizonëve. Shkencëtarët po e rrisin këtë ngjashmëri nga brezi në brez duke përzgjedhur dhe çiftëzuar lopët që janë më të ngjashme me bizonët fizikisht. Ata punuan për 6 breza dhe tani kanë kafshë që janë pothuajse një “version modern i bizonëve”.
5. Quagga
Quagga jetonte në Afrikën e Jugut dhe ishte e lidhur me zebrat e sotme. Kishte vija vetëm në anën e përparme dhe ishte një nënlloj zebre e thjeshtë. Quagga e fundit ngordhi në vitin 1883.
Por Projekti Quagga në Afrikën e Jugut është përpjekur ta ringjallë këtë mit që nga viti 1987. Ata po përpiqen të prodhojnë kafshë të ngjashëm me quaggën. Jo gjenetikë, por shumim selektiv. A është e diskutueshme? Po. Sepse kafsha që rezulton është ende teknikisht një zebër e thjeshtë. Por duket shumë si quagga.
Burimi: livescience.com
