Belbëzimi është një çrregullim i të folurit që shkakton tinguj ose pauza të përsëritura gjatë të folurit. Ndërsa fillon në fëmijëri, mund të ndodhë edhe në moshë madhore. Terapia e të folurit dhe terapia njohëse e sjelljes përdoren për të trajtuar belbëzimin. Të folurit më ngadalë dhe praktika e gjerë e të folurit mund të jenë të nevojshme për të përmirësuar rrjedhshmërinë e të folurit.
Pse ndodh belbëzimi?
Shkaqet e sakta që shkaktojnë belbëzimin ende nuk janë kuptuar plotësisht. Megjithatë, faktorët gjenetikë, problemet me muskujt e gjuhës dhe gojës, ndryshimet në aktivitetin e trurit dhe stresi renditen si shkaqe të belbëzimit. Shumica e studiuesve mendojnë se belbëzimi lidhet me ndryshimet në aktivitetin e trurit që pengojnë prodhimin normal të të folurit.
Tek disa njerëz, prirja për të belbëzuar mund të jetë e trashëguar. Këto pengesa në të folur ndonjëherë mund të përkeqësohen nga faktorë emocionalë ose situacionalë, megjithatë belbëzimi në natyrën e tij është një gjendje neurologjike dhe fiziologjike, jo psikologjike. Lloji më i zakonshëm i belbëzimit (i quajtur ndonjëherë belbëzim zhvillimor) zakonisht shfaqet në fëmijëri, kryesisht midis moshës dy deri në tetë vjeç (në raste të rralla mund të shfaqet edhe më vonë). Rreth 4 deri në 5% e njerëzve përjetojnë belbëzim për një periudhë të caktuar gjatë fëmijërisë.
Faktorët gjenetikë
Studimet mbi belbëzimin tregojnë se ai shfaqet shpesh në familje dhe ndikohet nga faktorët gjenetikë. Fëmijët që belbëzojnë zakonisht kanë të afërm që gjithashtu belbëzojnë. Gjithashtu dihet se belbëzimi prek më shumë meshkujt sesa femrat. Edhe pse nuk është identifikuar një gjen i vetëm përgjegjës për belbëzimin, disa materiale gjenetike mund të kenë rol në zhvillimin e tij.
Faktorët neurologjikë
Edhe pse nuk ka një faktor të vetëm që përcakton belbëzimin, kombinimi i faktorëve gjenetikë, zhvillimit të gjuhës dhe atyre mjedisorë mund të ndikojë në aktivitetin e trurit të personave që belbëzojnë.
Zonat e trurit që janë përgjegjëse për gjuhën, tek personat që belbëzojnë mund të duken ndryshe dhe të funksionojnë në mënyrë të ndryshme. Tek disa persona që belbëzojnë, procesi i përpunimit të informacionit dëgjimor është më i ngadalshëm dhe më i vështirë. Studimet kanë treguar se kur shfaqet belbëzimi, zona e trurit përgjegjëse për gjuhën ka një pamje dhe funksionim të ndryshëm.
Faktorët mjedisorë dhe psikologjikë
Tek personat që kanë vështirësi në komunikim për shkak të çrregullimeve në rrjedhshmërinë e të folurit, mund të zhvillohen emocione negative ndaj komunikimit. Përpjekjet për ta fshehur ose parandaluar belbëzimin mund të shtojnë tensionin, gjë që ndikon negativisht në aftësitë e komunikimit. Faktorët emocionalë, stresi dhe ankthi nuk janë shkak i belbëzimit, por tek fëmijët që ndodhen në një periudhë kritike të zhvillimit të gjuhës, mund të përbëjnë një barrë shtesë mendore.
Mund të ju pëlqej dhe ky artikull: Cilat janë mënyrat për të forcuar sistemin imunitar tek fëmijët?
Si kalon belbëzimi?
Për fëmijët dhe të rriturit që përjetojnë belbëzim, ekzistojnë metoda të ndryshme. Belbëzimi mund të mos zhduket plotësisht, por është e mundur të zhvillohet rrjedhshmëria e të folurit dhe të reduktohen simptomat. Mësimi i teknikave të të folurit ngadalë dhe ushtrimi i rregullt i të folurit mund të ndihmojnë në lehtësimin e belbëzimit.
Të folurit ngadalë
Përpjekja për të folur me një ritëm të ngadaltë ndihmon në reduktimin e belbëzimit. Frymëmarrja e thellë dhe përpjekja për të folur me qetësi mund të lehtësojë ndalesat gjatë të folurit. Të folurit me shpejtësi, përkundrazi, mund ta bëjë më të vështirë shqiptimin e fjalëve dhe të rrisë intensitetin e belbëzimit.
Ushtrime të të folurit
Praktikimi i të folurit me persona që nuk gjykojnë është një metodë e mirë. Praktikat në një mjedis të qetë me një mik të besueshëm ose me anëtarët e familjes ndihmojnë në rritjen e vetëbesimit. Kështu, personat me belbëzim mund të mësohen me mënyrën e të folurit të tyre. Gjithashtu, pjesëmarrja në grupe mbështetjeje mund të ndihmojë që personi të ndihet më i qetë.
Meditimi
Meditimi i ndihmon individët të qetësohen duke u përqendruar te mendimet ose një aktivitet i caktuar. Në këtë mënyrë, ankthi zvogëlohet dhe bëhet më e mundur përballja me belbëzimin. Si të rriturit, ashtu edhe fëmijët mund të mësojnë ta menaxhojnë belbëzimin përmes meditimit.
Regjistrimi i zërit
Personat që belbëzojnë mund të regjistrojnë zërin e tyre për të analizuar më mirë aftësitë e të folurit. Kështu ata mund të kuptojnë te cilat fjalë ose shprehje belbëzojnë më shpesh. Megjithatë, nëse dëgjimi i zërit krijon ankth, mund të fillohet me hapa të ngadalshëm.
Në trajtimin e belbëzimit mund të përdoren këto metoda
Terapia e të folurit
Me këtë metodë terapie mund të ngadalësohet ritmi i të folurit. Bëhet më e lehtë të dallohen momentet e belbëzimit dhe të menaxhohen situatat ku belbëzimi shtohet. Kështu, zhvillohet një mënyrë të foluri më e rrjedhshme. Terapia e të folurit është ndër metodat më efektive si për fëmijët ashtu edhe për të rriturit.
Terapia njohëse-sjellore
Kjo metodë ka për qëllim të ndryshojë mënyrën e të menduarit të individëve dhe ta formësojë sjelljen sipas saj. Mund të realizohet përmes komunikimit të drejtpërdrejtë, informimit mbi belbëzimin, teknikave vokale si “humming”, ushtrimeve për zgjatjen e tingujve dhe teknikave të frymëmarrjes së thellë. Kjo terapi mund të sjellë ndryshime pozitive në mendimet dhe qëndrimet ndaj belbëzimit dhe të reduktojë ankthin që vjen prej tij.
Pajisjet elektronike
Ekzistojnë pajisje elektronike që mund të ndihmojnë në menaxhimin e belbëzimit dhe zhvillimin e rrjedhshmërisë së të folurit. Disa prej këtyre pajisjeve u japin mundësi individëve të ngadalësojnë të folurit e tyre dhe të bëjnë ushtrime me persona të tjerë.
Burimi: Cleveland Clinic
