Gjatë gjithë historisë, ka pasur njerëz që e kuptuan vlerën e dijes dhe e kuptuan se librat ishin mjeti i vetëm për transmetimin e dijes. Kështu lindën tempujt e dijes, të ndërtuar qindra, madje mijëra vjet më parë, shpesh nën udhëheqjen e sundimtarëve të kohës.
1. Biblioteka e Ashurbanipalit
Ashurbanipali mban një pozicion të privilegjuar midis bibliotekave të themeluara në kohët e lashta. E ndërtuar në qytetin e lashtë të Ninevehës, i vendosur në Irakun e sotëm, biblioteka u themelua nga sundimtari asirian Ashurbanipal në shekullin e 7-të p.e.s. Në kulmin e saj, kjo strukturë unike strehonte afërsisht 30,000 pllaka. Një pjesë e konsiderueshme e këtyre “librave” të lashtë përfshinte dokumente arkivore, rrëfime fetare, magji dhe tekste shkencore. Shumica e veprave në bibliotekë u sollën nga Babilonia dhe territore të tjera të pushtuara. Një pjesë e madhe e këtyre objekteve të paçmuara janë aktualisht në ekspozitë në Muzeun Britanik në Londër.
2. Biblioteka e Aleksandrisë
Sipas disa të dhënave historike, Aleksandri i madh kishte parë Bibliotekën e Ashurbanibalit dhe i frymëzuar nga kjo strukturë madhështore, donte të krijonte një bibliotekë në qytetin e tij. Gjenerali i quajtur Ptolemeu I, i cili mori kontrollin e Egjiptit, realizoi ëndrrën e Aleksandrit të Madh. Kështu u krijua Biblioteka e Aleksandrisë, një nga bibliotekat më të rëndësishme të themeluara në antikitet.
Ekspertët vlerësojnë se kjo strukturë madhështore strehonte mbi 500,000 vepra të shkruara në fusha të ndryshme, duke përfshirë historinë, drejtësinë, matematikën, shkencën dhe letërsinë. Për më tepër, dihet se Biblioteka e Aleksandrisë u vizitua nga shkencëtarë dhe mendimtarë nga rajoni i Mesdheut, si Straboni, Euklidi dhe Arkimedi. Disa historianë besojnë se biblioteka u shkatërrua gjatë rrethimit të Aleksandrisë nga Jul Cezari në vitin 48 p.e.s.
3. Biblioteka e Pergamonit
Biblioteka e Pergamonit, ndodhet brenda kufijve të Izmirit në Turqi. Struktura historike dihet se është ndërtuar nga anëtarët e dinastisë Attalid në shekullin e 3-të p.e.s. E vendosur brenda një kompleksi tempullor biblioteka thuhet se strehonte 200,000 rrotulla. Ekspertët vërejnë se biblioteka, e përbërë nga katër seksione kryesore, ishte e dedikuar për vepra, ndërsa seksioni tjetër përdorej për takime akademike.
4. Villa dei Papyri
Vila dei Papyri, ose Vila e Papyri-ve, nuk është aq madhështore sa bibliotekat e tjera të themeluara në antikitet. Megjithatë, ajo shquhet si e vetmja bibliotekë që ka arritur të ruajë të gjithë inventarin e saj. Arkivat në vilë, e ndërtuar me shumë gjasa nga vjehrri i Jul Cezarit, Lucius Calpurnius Piso Caesoninus, përmbajnë 1,800 rrotulla. Shpërthimi i malit Vezuv është ajo që i mundësoi veprave të bibliotekës të mbijetojnë deri në ditët e sotme. Pas shpërthimit në vitin 79, biblioteka mbeti nën një shtresë 25 metra të trashë me materiale të ndryshme vullkanike. Kështu, struktura dhe objektet e saj, megjithëse të palexueshme, kanë mbijetuar deri në ditët e sotme.
Mund të ju pëlqej dhe ky artikull: Gjurmët e Romës së lashtë në botën moderne
5. Biblioteka e Trajanit
Rreth vitit 112, Perandori Romak Trajan urdhëroi ndërtimin e një kompleksi të madh në qendër të Romës. Ky kompleks i gjerë përfshinte sheshe, tregje dhe tempuj. Biblioteka e Trajanit, e cila do të bëhej një nga bibliotekat më të famshme në perandori, ishte një nga strukturat më mbresëlënëse brenda kompleksit. Kjo bibliotekë e rëndësishme përbëhej nga dy seksione të ndara, njëra përmbante greqisht dhe tjetra latinisht. Struktura gjithashtu përmbante dhoma elegante leximi të ndërtuara nga betoni, mermeri dhe graniti.
6. Biblioteka Perandorake e Kostandinopojës
Edhe pse Perandoria Romake Perëndimore u zhduk nga historia, mendimi klasik grek dhe romak që formoi themelet e perandorisë vazhdoi në kryeqytetin bizantin. Biblioteka Perandorake e Kostandinopojës, u themelua në shekullin e 4-të, gjatë mbretërimit të Kostandinit të Madh. Periudha më e lavdishme e bibliotekës filloi një shekull më vonë. Deri në shekullin e 5-të, Biblioteka Perandorake e Kostandinopojës strehonte mbi 120,000 vepra. Megjithatë, historia e bibliotekës u shua nga zjarre, pushtime dhe luftëra. Rrethimi i kryeqytetit nga ushtritë kryqtare në vitin 1204, në veçanti, bëri që biblioteka të pësonte dëme të rënda.
7. Bejt-ul Hikme (Shtëpia e Urtësisë)
Bagdadi, kryeqyteti i Irakut, ishte një nga qendrat kryesore të shkencës dhe kulturës në botë. Ndërtesa e njohur ndryshe si (Shtëpia e Urtësisë) ose Biblioteka e Madhe e Bagdadit ishte një nga strukturat më të rëndësishme brenda kësaj qendre të kulturës dhe shkencës. E themeluar në fillim të shekullit të 9-të, gjatë sundimit abasid të qytetit, biblioteka ishte e mbushur me dorëshkrime persiane, hindi dhe greke mbi matematikën, astronominë, shkencën, mjekësinë dhe filozofinë. Këto dorëshkrime u përkthyen në arabisht nga studiues kryesorë të botës islame. Për disa shekuj, kjo bibliotekë unike mbeti qendra më e rëndësishme intelektuale në të gjithë botën islame. Megjithatë, ajo u shkatërrua nga mongolët që pushtuan Bagdadin në vitin 1258.
Burimi: History.com
